Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng đồng Tiền kỹ thuật số  của Ngân hàng Trung ương: Nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam

Minh Nguyễn Hồng; Trang Phạm Nguyễn Thiên; Mai Đỗ Hương; Minh Lê Ngọc

doi:10.24311/jabes/2025.36.5.08

Các tác giả

Nguyễn Hồng Minh Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam Tác giả
Phạm Nguyễn Thiên Trang Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam Tác giả
Đỗ Hương Mai Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam Tác giả
Lê Ngọc Minh Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam Tác giả

DOI:

https://doi.org/10.24311/jabes/2025.36.5.08

Từ khóa:

CBDC, Ý định sử dụng, Nhận thức tính đổi mới, Nhận thức sự an toàn, Nhận thức tính hữu ích

Tóm tắt

Bài nghiên cứu tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng đồng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC) tại Việt Nam. Thông qua phân tích 404 câu trả lời khảo sát từ người dân, bằng phương trình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM), kết quả cho thấy nhận thức về tính hữu ích, tính dễ sử dụng, tính đổi mới và chuẩn chủ quan đều tác động tích cực đến ý định sử dụng CBDC. Trong khi đó, nhận thức về tính an toàn không có tác động như kỳ vọng. Bên cạnh đó, nhận thức về tính hữu ích đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa nhận thức về tính dễ sử dụng, chuẩn chủ quan đến ý định sử dụng. Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất những gợi ý cho các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc triển khai CBDC để thúc đẩy sự chấp nhận rộng rãi của người dân khi CBDC được chính thức đưa vào sử dụng tại Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

Ahmed, M., Al-Hussaini, A. I. S., & Ibrahim, A. A. (2025). Factors influencing the intention to use the Nigerian central bank digital currency (E-Naira) among Nigerian retailers. Journal of Financial Services Marketing, 30(1), 1-16.

Agarwal, R., & Prasad, J. (1998). A conceptual and operational definition of personal innovativeness in the domain of information technology. Information Systems Research, 9(2), 204-215.

Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.

Alalwan, A. A., Baabdullah, A. M., Rana, N. P., Tamilmani, K., & Dwivedi, Y. K. (2018). Examining adoption of mobile internet in Saudi Arabia: Extending TAM with perceived enjoyment, innovativeness and trust. Technology in Society, 55, 100-110.

Albayati, H., Kim, S. K., & Rho, J. J. (2020). Accepting financial transactions using blockchain technology and cryptocurrency: A customer perspective approach. Technology in Society, 62, 101320.

Bai, H., Cong, L. W., Luo, M., & Xie, P. (2025). Adoption of central bank digital currencies: Initial evidence from China. Journal of Corporate Finance, 91, 102735.

Bank for International Settlements (BIS). (2020). Central bank digital currencies: Foundational principles and core features (Working Paper No.1). Retrieved from BIS: https://www.bis.org/publ/othp33.htm

Chính phủ. (2024). Nghị định số 52/2024/NĐ-CP Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt, ban hành ngày 15/5/2024. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tien-te-Ngan-hang/Nghi-dinh-52-2024-ND-CP-thanh-toan-khong-dung-tien-mat-427855.aspx

Cheng, T. E., Lam, D. Y., & Yeung, A. C. (2006). Adoption of internet banking: An empirical study in Hong Kong. Decision Support Systems, 42(3), 1558-1572.

Cục An toàn thông tin. (2024). Hội thảo “Tăng cường khả năng ứng phó tấn công mạng của doanh nghiệp”, do Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông) và Công ty An ninh mạng toàn cầu Kaspersky tổ chức ngày 25/7/2024, tại Hà Nội.

Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340.

Duffie, D., Mathieson, K., & Pilav, D. (2021). Central bank digital currency: Principles for technical implementation. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3837669

Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.

Freedom House. (2025). Freedom in the World 2025. https://freedomhouse.org/country/vietnam/freedom-world/2025

Vương Thị Hương Giang, & Nguyễn Hữu Mạnh. (2023). Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC) tại các nước đang phát triển: Khảo lược và hướng nghiên cứu mới. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 34(4), 05-19.

Hair, Jr. J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2021). Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) Using R: A Workbook (p. 197). Springer Nature.

Henseler, J., Hubona, G., & Ray, P. A. (2016). Using PLS path modeling in new technology research: updated guidelines. Industrial Management & Data Systems, 116(1), 2-20.

Hwang, Y., & Kim, D. J. (2007). Customer self-service systems: The effects of perceived Web quality with service contents on enjoyment, anxiety, and e-trust. Decision Support Systems, 43(3), 746-760.

International Monetary Fund (IMF), & Capital Markets Department. (2024). Central bank digital currency: Progress and further considerations (Policy Paper No. 2024/052). https://doi.org/10.5089/9798400293252.007

Johanson, G. A., & Brooks, G. P. (2010). Initial scale development: Sample size for pilot studies. Educational and Psychological Measurement, 70(3), 394-400.

Kanchanatanee, K., Suwanno, N., & Jarernvongrayab, A. (2014). Effects of attitude toward using, perceived usefulness, perceived ease of use and perceived compatibility on intention to use e-marketing. Journal of Management Research, 6(3).

Kalinić, Z., Liébana-Cabanillas, F. J., Muñoz-Leiva, F., & Marinković, V. (2020). The moderating impact of gender on the acceptance of peer-to-peer mobile payment systems. International Journal of Bank Marketing, 38(1), 138-158.

Kim, C., Mirusmonov, M., & Lee, I. (2010). An empirical examination of factors influencing the intention to use mobile payment. Computers in Human Behavior, 26(3), 310-322.

Kock, N. (2015). Common method bias in PLS-SEM: A full collinearity assessment approach. International Journal of e-Collaboration, 11(4), 1-10.

Li, H., Liu, Y., & Heikkilä, J. (2014). Understanding the factors driving NFC-enabled mobile payment adoption: An empirical investigation. PACIS 2014 Proceedings. https://aisel.aisnet.org/pacis2014/231

Liébana-Cabanillas, F., Marinkovic, V., de Luna, I. R., & Kalinic, Z. (2018). Predicting the determinants of mobile payment acceptance: A hybrid SEM-neural network approach. Technological Forecasting and Social Change, 129, 117-130.

Liébana-Cabanillas, F., Singh, N., Kalinic, Z., & Carvajal-Trujillo, E. (2021). Examining the determinants of continuance intention to use and the moderating effect of the gender and age of users of NFC mobile payments: A multi-analytical approach. Information Technology and Management, 22(2), 133-161.

Lin, Z., & Chen, C. H. (2023). Predicting the determinants of central bank digital currency consumer adoption: An e-CNY-based analysis. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=4419107

Liu, X., Wang, Q., Wu, G., & Zhang, C. (2024). Determinants of individuals’ intentions to use central bank digital currency: evidence from China. Technology Analysis & Strategic Management, 36(9), 2213-2227.

Lu, J., Yao, J. E., & Yu, C. S. (2005). Personal innovativeness, social influences and adoption of wireless Internet services via mobile technology. The Journal of Strategic Information Systems, 14(3), 245-268.

Mishra, B., & Prasad, E. (2024). A simple model of a central bank digital currency. Journal of Financial Stability, 73, 101282.

Morgan, P. J., & Trinh, L. Q. (2020). Fintech and financial literacy in Viet Nam (ADBI Working Paper No. 1154). Available at Asian Development Bank Institute: https://www.adb.org/publications/fintech-and-financial-literacy-viet-nam

Oliveira, T., Thomas, M., Baptista, G., & Campos, F. (2016). Mobile payment: Understanding the determinants of customer adoption and intention to recommend the technology. Computers in Human Behavior, 61, 404-414.

Ozili, P. K. (2023). A survey of central bank digital currency adoption in African countries. In Mhlanga, D., Ndhlovu, E. (eds), The Fourth Industrial Revolution in Africa: Exploring the Development Implications of Smart Technologies in Africa (pp. 273-289). Cham: Springer Nature.

Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: a critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903.

PwC. (2022). Thế hệ Z đã sẵn sàng cho kỷ nguyên số? Kết quả từ Khảo sát mức độ sẵn sàng kỹ năng số của PwC Việt Nam. https://www.pwc.com/vn/vn/publications/vietnam-publications/digital-readiness-gen-z.html

Ramos-de-Luna, I., Montoro-Ríos, F., & Liébana-Cabanillas, F. (2016). Determinants of the intention to use NFC technology as a payment system: an acceptance model approach. Information Systems and e-Business Management, 14, 293-314.

Roussou, I., Stiakakis, E., & Sifaleras, A. (2019). An empirical study on the commercial adoption of digital currencies. Information Systems and e-Business Management, 17, 223-259.

Rogers, E. (2003). Diffusion of Innovations (5th ed.). Free Press.

Schierz, P. G., Schilke, O., & Wirtz, B. W. (2010). Understanding consumer acceptance of mobile payment services: An empirical analysis. Electronic Commerce Research and Applications, 9(3), 209-216.

Shahzad, F., Xiu, G., Wang, J., & Shahbaz, M. (2018). An empirical investigation on the adoption of cryptocurrencies among the people of mainland China. Technology in Society, 55, 33-40.

Statista. (2025). Market share of cash, credit cards, and other payment methods at point of sale (POS) in Vietnam from 2017 to 2024, with a forecast for 2030. https://www.statista.com/statistics/1296921/preferred-payment-methods-vietnam/

Tan, B. J. (2024). Central bank digital currency and financial inclusion. Journal of Macroeconomics, 81, 103620.

Taylor, S., & Todd, P. (1995). Decomposition and crossover effects in the theory of planned behavior: A study of consumer adoption intentions. International Journal of Research in Marketing, 12(2), 137-155.

Thủ tướng Chính phủ. (2017). Quyết định số 1255/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hoàn thiện khung pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo, tiền điện tử, tiền ảo, ban hành ngày 21/8/2017. Truy cập từ https://vanbanphapluat.co/quyet-dinh-1255-qd-ttg-2017-hoan-thien-khung-phap-ly-de-quan-ly-xu-ly-doi-voi-tai-san-ao-tien-ao

Thủ tướng Chính phủ. (2021). Quyết định số 942/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030, ban hành ngày 15/6/2021. Truy cập từ https://chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=203403&tagid=6&type=1

Tripple-A. (2023). The state of global cryptocurrency ownership in 2023. https://www.triple-a.io/cryptocurrency-ownership-data

Trần Việt Dũng, Lê Hoàng Anh, Bùi Đan Thanh, Lương Thị Thu Thủy, & Trần Mạnh Hùng. (2020). Tác động của tiền điện tử đến chính sách tiền tệ của Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Ngân hàng châu Á, 170.

Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases: Biases in judgments reveal some heuristics of thinking under uncertainty. Science, 185(4157), 1124-1131.

Venkatesh, V., & Davis, F. D. (2000). A theoretical extension of the technology acceptance model: Four longitudinal field studies. Management Science, 46(2), 186-204.