Gián đoạn chuỗi cung ứng nông sản - thực phẩm do xung đột Trung Đông: Doanh nghiệp và nông dân thích ứng như thế nào trước các cú sốc tương tự?

Các tác giả

  • Đỗ Xuân Luận Đại học Kinh tế Quốc dân image/svg+xml Tác giả

DOI:

https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.7.8

Tóm tắt

Xung đột Trung Đông năm 2026 đã tạo ra một cú sốc địa chính trị làm gián đoạn các hành lang hàng hải chiến lược và gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng nông sản - thực phẩm toàn cầu. Nghiên cứu phân tích cơ chế truyền dẫn của cú sốc này và đánh giá các chiến lược thích ứng của doanh nghiệp và nông hộ dựa trên tổng hợp dữ liệu thứ cấp đa nguồn và nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Kết quả cho thấy tác động chủ yếu được truyền dẫn qua hai kênh: chi phí đầu vào nông nghiệp và gián đoạn logistics - thương mại quốc tế. Biến động giá năng lượng làm tăng giá phân bón và chi phí sản xuất, trong khi chi phí vận tải biển gia tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp và nông hộ. Đối với Việt Nam, tác động chủ yếu mang tính gián tiếp thông qua chi phí logistics và vật tư đầu vào. Nghiên cứu cũng chỉ ra các tác nhân đang chuyển từ các biện pháp ứng phó ngắn hạn sang tái cấu trúc chuỗi giá trị và tăng cường khả năng chống chịu. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất các giải pháp về dự trữ vật tư chiến lược, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị rủi ro trước các cú sốc địa chính trị.

0 0

Tài liệu tham khảo

Abay, K. A., Breisinger, C., Glauber, J., Kurdi, S., Laborde, D., & Siddig, K. (2023). The Russia-Ukraine war: Implications for global and regional food security and potential policy responses. Global Food Security, 36, 100675. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2023.100675

Crumpler, K., Wybieralska, A., Nelson, S., Hammett, L., Margiotta, G., Haensel, M., . . . Gialletti, A. (2025). Agrifood Systems in National Adaptation Plans: An Analysis. Retrieved from https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd7579en

FAO. (2021). The State of Food and Agriculture 2021: Making Agrifood Systems more Resilient to shocks and stresses. Retrieved from https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cb7351en

FAO. (2026a). FAO Food Price Index Rises in March as Near East Conflict Raises Energy Costs. Retrieved from https://www.fao.org/newsroom/detail/fao-food-price-index-rises-in-march-as-near-east-conflict-raises-energy-costs/en

FAO. (2026b). Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East. Retrieved from https://openknowledge.fao.org/bitstreams/1aafb5d8-39d1-481a-b1f8-25facaec3051/download

FAO. (2026c). The Impact of Oil Supply Shocks on the Global Food Import Bill. Retrieved from https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8997en

Gia Chính. (2026). Nông sản Việt nguy cơ mất tới 8 tỷ USD do xung đột Trung Đông. VnExpress. VnExpress. Truy cập từ https://vnexpress.net/nong-san-viet-nguy-co-mat-toi-8-ty-usd-do-xung-dot-trung-dong-5049049.html

Gia Hồng. (2026). Đồng bằng sông Cửu Long: Chuyển dần từ 'vựa lúa' sang kinh tế nông nghiệp thích ứng. Báo Pháp luật Việt Nam. Truy cập từ https://baophapluat.vn/dong-bang-song-cuu-long-chuyen-dan-tu-vua-lua-sang-kinh-te-nong-nghiep-thich-ung.html

Hebebrand, C., Glauber, J., Vos, R., & Rice, B. (2026). The Iran War’s Impacts on Global Fertilizer Markets and Food Production. IFPRI Blog: Issue Post Markets, Trade, and Institutions. Retrieved from https://www.ifpri.org/blog/the-iran-wars-impacts-on-global-fertilizer-markets-and-food-production/

IEA. (2026). Oil Market Report - March 2026. Retrieved from https://www.iea.org/reports/oil-market-report-march-2026

IFPRI. (2026). Higher fertilizer costs from Hormuz hostilities could affect planting decisions. Retrieved from https://www.ifpri.org/news-release/higher-fertilizer-costs-from-hormuz-hostilities-could-affect-planting-decisions-cna/

Karkowska, R., & Urjasz, S. (2024). Importance of geopolitical risk in volatility structure: New evidence from biofuels, crude oil, and grains commodity markets. Journal of Commodity Markets, 36, 100440. https://doi.org/10.1016/j.jcomm.2024.100440

Khánh Linh. (2026, 11/3/2026). Thị trường Trung Đông chỉ chiếm 2% xuất khẩu, nhưng rủi ro lan rộng tới chuỗi nông sản Việt. Thời báo Tài chính Việt Nam. Truy cập từ https://thoibaotaichinhvietnam.vn/thi-truong-trung-dong-chi-chiem-2-xuat-khau-nhung-rui-ro-lan-rong-toi-chuoi-nong-san-viet-193487.html

KPLER. (2025). Global fertiliser dependency on gulf exports: What if Hormuz is disrupted. Retrieved from https://www.kpler.com/blog/global-fertiliser-dependency-on-gulf-exports-what-if-hormuz-is-disrupted

Laborde, D., Martin, W., & Vos, R. (2021). Impacts of COVID‐19 on global poverty, food security, and diets: Insights from global model scenario analysis. Agricultural Economics, 52(3), 375-390. https://doi.org/10.1111/agec.12624

MAE. (2026). Báo cáo tóm tắt Kết quả công tác chỉ đạo điều hành Quý I, triển khai nhiệm vụ trọng tâm Quý II năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Truy cập từ https://tailieuhoinghi.mae.gov.vn/Data/files/2026/Giao%20ban%20Quy%20I/1_1%20Bao%20cao%20tom%20tat%20giao%20ban%20Quy%20I%20-%20VPB%20FN(1).pdf

Manzini, R., & Accorsi, R. (2013). The new conceptual framework for food supply chain assessment. Journal of Food Engineering, 115(2), 251-263. https://doi.org/10.1016/j.jfoodeng.2012.10.026

Mitsas, S., Golitsis, P., & Khudoykulov, K. (2022). Investigating the impact of geopolitical risks on the commodity futures. Cogent Economics & Finance, 10(1), 2049477. https://doi.org/10.1080/23322039.2022.2049477

Ngô Thái Hưng. (2026). Rủi ro địa chính trị, phát triển tài chính và tam giác năng lượng tại Việt Nam. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 37(5), 04-18. https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.5.8

Nguyễn Hạnh. (2026). Xung đột Trung Đông: Phép thử với xuất khẩu cà phê, hồ tiêu Việt Nam. Báo Công thương. Truy cập từ https://congthuong.vn/xung-dot-trung-dong-phep-thu-voi-xuat-khau-ca-phe-ho-tieu-viet-nam-445802.html

Nguyễn Thị Thơ. (2026). Biến động địa chính trị trung đông và cơ cấu nhập khẩu dầu thô của Việt Nam: Bằng chứng từ chỉ số HHI và NDI. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 37(5), 50-67. https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.5.4

Nguyễn Trí. (2026). Doanh nghiệp, hiệp hội đưa loạt thách thức do xung đột ở Trung Đông tới Bộ Công Thương. Truy cập từ https://tuoitre.vn/doanh-nghiep-hiep-hoi-dua-loat-thach-thuc-do-xung-dot-o-trung-dong-toi-bo-cong-thuong-20260317152946261.htm

Quỳnh Dung. (2026, 30/3/2026). Ngành Nông nghiệp ứng phó tác động của xung đột tại Trung Đông: Ổn định sản xuất, chủ động thích ứng. Hà Nội mới. Truy cập từ https://hanoimoi.vn/nganh-nong-nghiep-ung-pho-tac-dong-cua-xung-dot-tai-trung-dong-on-dinh-san-xuat-chu-dong-thich-ung-742198.html

Thi Hà. (2026, 4/7/2026). Chi phí logistics ngốn hơn nửa lợi nhuận gộp của doanh nghiệp xuất khẩu. VnExpress. Truy cập từ https://vnexpress.net/chi-phi-logistics-ngon-hon-nua-loi-nhuan-gop-cua-doanh-nghiep-xuat-khau-5093378.html

UNCTAD. (2026). From Gas to Grain: Fertilizer Disruptions Raise Risks for Food Security and Trade. Retrieved from https://unctad.org/news/gas-grain-fertilizer-disruptions-raise-risks-food-security-and-trade?utm_source=facebook&utm_medium=social

VASEP. (2026). Công văn số 98/VPĐD-VASEP về việc đánh giá tác động của xung đột Trung Đông đối với xuất khẩu thủy sản. Truy cập từ https://vasep.com.vn/van-ban/vasep/cong-van-98-vpdd-vasep-danh-gia-tac-dong-cua-xung-dot-trung-dong-doi-voi-xk-thuy-san-3514.html

WB. (2026). East Asia & Pacific Economic Update: Industrial Policy in the Digital Age. Truy cập từ https://www.worldbank.org/en/publication/east-asia-and-pacific-economic-update

Xuân Phong. (2026, 28/3/2026). Xung đột Trung Đông: Cú sốc dây chuyền tới xuất khẩu nông sản Việt. Tiền Phong. Truy cập từ https://tienphong.vn/xung-dot-trung-dong-cu-soc-day-chuyen-toi-xuat-khau-nong-san-viet-post1831145.tpo

Lượt tải xuống

Đã Xuất bản

01.07.2026

Cách trích dẫn

Đỗ Xuân Luận. (2026). Gián đoạn chuỗi cung ứng nông sản - thực phẩm do xung đột Trung Đông: Doanh nghiệp và nông dân thích ứng như thế nào trước các cú sốc tương tự? Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 37(7), 122-136. https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.7.8