Đạo đức xuất bản

Việc công bố một bài báo ở Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á (sau đây gọi là “Tạp chí”) được thông qua quá trình bình duyệt và phản biện kín. Vì vậy, các tiêu chuẩn về đạo đức xuất bản cần được tuân thủ bởi tất cả các bên liên quan.

Đối với Ban Biên tập

Tính bảo mật: Ban Biên tập Tạp chí cam kết bảo mật thông tin tác giả trong quá trình phản biện kín.

Tính công bằng: Tạp chí thực hiện đánh giá bài viết một cách công bằng và chỉ dựa trên các đánh giá về khoa học của bài viết.

Xung đột lợi ích: Ban Biên tập không sử dụng các thông tin trong bài viết chưa được xuất bản cho các mục đích khác khi chưa được sự đồng ý của tác giả; không được xem xét, đánh giá các bài viết có tên mình tham gia cũng như những bài viết có xung đột với tác giả về lợi ích.

Ban Biên tập của Tạp chí chịu trách nhiệm cuối cùng đối với quyết định xuất bản bài báo dựa trên các ý kiến nhận xét của quy trình phản biện kín. Thành viên Ban Biên tập có thể hội ý với các thành viên khác hoặc các chuyên gia phản biện để đưa ra quyết định.

 

Đối với Chuyên gia phản biện

Tính bảo mật: Chuyên gia phản biện phải đảm bảo bảo mật tất cả các thông tin của bài viết và không sử dụng cho mục đích cá nhân.

Tính khách quan: Chuyên gia phản biện chỉ đánh giá bản thảo dựa trên các giá trị khoa học, không dựa vào các yếu tố khác như: chủng tộc, giới tính, xu hướng tình dục, tín ngưỡng, sắc tộc, quốc tịch, hay triết lý chính trị của tác giả. Các ý kiến nhận xét phản biện cần minh bạch, rõ ràng, trung thực, phù hợp, và góp phần nâng cao chất lượng khoa học của bài viết.

Xung đột lợi ích: Chuyên gia phản biện phải đảm bảo không có bất kỳ xung đột lợi ích nào với tác giả, nhà tài trợ… liên quan đến bài viết. 

Bất kỳ chuyên gia phản biện nào được mời mà nhận thấy không đủ tiêu chuẩn để phản biện nghiên cứu được trình bày trong bản thảo hay biết rằng việc phản biện tức thời sẽ không mang tính khả thi thì cần từ chối tham gia vào quy trình phản biện.

Đối với Tác giả

Tiêu chuẩn bài viết: Các thông tin, dữ liệu cung cấp trong bài viết phải được trình bày chính xác và khách quan. Các tài liệu tham khảo phải được trình bày theo quy định của Tạp chí để độc giả dễ dàng tham khảo. Những công bố gian lận hoặc cung cấp thông tin không chính xác trong bài viết là hành vi vi phạm đạo đức.

Truy cập và lưu trữ dữ liệu: Tác giả có thể được yêu cầu cung cấp dữ liệu nghiên cứu hỗ trợ cho bài báo nhằm mục đích phản biện và/hoặc tuân thủ theo yêu cầu dữ liệu của Tạp chí. Các dữ liệu này cần đảm bảo tính sẵn có để có thể cung cấp quyền truy cập công khai trong vòng một số năm nhất định sau khi xuất bản.

Tính mới và dẫn nguồn:

Tác giả cần đảm bảo rằng nội dung bài viết là sản phẩm của chính tác giả; nếu tác giả sử dụng sản phẩm của người khác thì phải có trích dẫn hợp lý và khi cần, phải có sự đồng ý.

Đạo văn được thực hiện dưới nhiều hình thức, từ việc “biến” tác phẩm của người khác thành tác phẩm của mình cho đến việc sao chép hoặc diễn giải một lượng đáng kể nội dung từ nghiên cứu của người khác (mà không ghi nguồn), thậm chí là công bố kết quả nghiên cứu được thực hiện bởi người khác. Đạo văn dưới bất kỳ hình thức nào cũng được xem là hành vi vi phạm đạo đức và không được chấp nhận.

Xuất bản nhiều nơi hoặc trùng lắp: Việc gửi đăng đồng thời cùng một bài báo đến nhiều hơn một nơi công bố toàn văn được xem là hành vi vi phạm đạo đức và không được chấp nhận.

Việc xuất bản thứ cấp, tức là công bố lại một bài báo đã xuất bản, kể cả khi có thay đổi về ngôn ngữ, cấu trúc, hoặc một phần nội dung, chỉ được chấp nhận khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau: (1) tác giả đã thông báo và nhận được sự chấp thuận bằng văn bản từ Ban Biên tập của cả tạp chí xuất bản đầu tiên và tạp chí dự định xuất bản thứ cấp; (2) bài xuất bản thứ cấp hướng đến đối tượng độc giả khác biệt rõ ràng so với ấn phẩm đầu; (3) bài xuất bản thứ cấp phản ánh trung thực dữ liệu và diễn giải của ấn phẩm đầu; và (4) ấn phẩm đầu được trích dẫn đầy đủ ngay trong bài xuất bản thứ cấp.

Mọi trường hợp không đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên đều bị xem là xuất bản trùng lắp và sẽ bị xử lý theo quy trình vi phạm đạo đức xuất bản của Tạp chí.

Minh bạch khi sử dụng AI:

AI tạo sinh (generative AI) không được công nhận là tác giả hoặc đồng tác giả của bài báo. Tác giả là người duy nhất chịu trách nhiệm về tính chính xác, độ tin cậy, chất lượng và liêm chính học thuật của toàn bộ nội dung bài viết, kể cả những phần có sự hỗ trợ của AI tạo sinh.

AI tạo sinh không được sử dụng để thay thế các nhiệm vụ học thuật cốt lõi, bao gồm: lập luận phân tích, diễn giải kết quả, đánh giá tài liệu, và đưa ra kết luận khoa học. Việc sử dụng AI tạo sinh để tạo ra dữ liệu, bịa đặt trích dẫn, hoặc che giấu nguồn gốc nội dung được xem là hành vi vi phạm đạo đức xuất bản và sẽ bị xử lý theo quy trình vi phạm của Tạp chí.

Trong trường hợp tác giả có sử dụng AI tạo sinh cho các mục đích hỗ trợ hợp lệ, bao gồm tóm tắt tài liệu, hỗ trợ ngôn ngữ/diễn đạt, dịch thuật, viết mã, tạo hình minh họa, tác giả có trách nhiệm khai báo rõ ràng trong bản thảo, tại phần có nội dung liên quan, theo cấu trúc sau:

"[Tên phần] của bài viết này có sử dụng [tên công cụ AI, phiên bản] cho mục đích [mục đích cụ thể]. Nội dung đã được tác giả kiểm tra, hiệu chỉnh và chịu trách nhiệm."

Ví dụ: "Phần Tổng quan tài liệu có sử dụng ChatGPT (phiên bản GPT4o) cho mục đích hỗ trợ tóm tắt và sắp xếp tài liệu tham khảo. Nội dung đã được tác giả kiểm tra, hiệu chỉnh và chịu trách nhiệm."

Nếu AI tạo sinh không được sử dụng ở bất kỳ phần nào, tác giả không cần khai báo. Việc cố tình che giấu việc sử dụng AI tạo sinh trong khi thực tế có sử dụng được xem là hành vi vi phạm đạo đức xuất bản.

Quyền tác giả:

Quyền tác giả được ghi nhận với những người có đóng góp đáng kể cho nội dung, thiết kế, thực hiện, hoặc diễn giải của bài báo nghiên cứu. Những người này được xem như là đồng tác giả. Tác giả chính cần đảm bảo liệt kê đầy đủ tất cả các đồng tác giả có đóng góp cho nghiên cứu và không đưa những học giả không đủ tiêu chuẩn vào danh sách đồng tác giả. Tất cả đồng tác giả đều phải xem và đồng ý với phiên bản cuối cùng của bài báo trước khi gửi đến tạp chí.

Đối với trường hợp những người tham gia nghiên cứu ở một số khía cạnh nhất định của bài báo (chẳng hạn như biên tập ngôn ngữ hay định dạng) thì tác giả cần công nhận đóng góp của họ ở phần cám ơn.  

Những mối nguy và các đối tượng động vật, con người: Nếu công trình nghiên cứu liên quan tới hóa chất, quy trình, hay trang thiết bị tiềm ẩn rủi ro đặc thù khi sử dụng, tác giả phải xác định rõ những điều này trong bài viết. Nếu công trình nghiên cứu bao gồm việc sử dụng các đối tượng động vật hay con người thì tác giả cần đảm bảo rằng bản thảo có tuyên bố về các thủ tục đã được thực hiện theo đúng luật và hướng dẫn của các tổ chức có liên quan.

Tuyên bố về xung đột lợi ích: Tác giả nên cung cấp thông tin về những vấn đề xung đột lợi ích tài chính hoặc các mâu thuẫn khác có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá bài viết. Tất cả các nguồn hỗ trợ tài chính cho bài viết phải được công khai hoặc chia sẻ ở phần Lời cảm ơn. Những xung đột lợi ích tiềm ẩn cần được chia sẻ ở giai đoạn sớm nhất có thể.

Thông báo các lỗi cơ bản: Khi phát hiện ra một sai sót hoặc thiếu chính xác trong bài viết đã xuất bản, tác giả có trách nhiệm thông báo ngay cho Ban Biên tập và phối hợp với Ban Biên tập rút lại hoặc chỉnh sửa lại bài báo nếu Ban Biên tập xét thấy cần thiết. Nếu Ban Biên tập phát hiện lỗi sai trong ấn phẩm, trách nhiệm của tác giả là hợp tác cùng với Ban Biên tập, bao gồm việc cung cấp bằng chứng cho Ban Biên tập khi được yêu cầu.

Giữ nguyên vẹn hình ảnh: Việc cải thiện, che giấu, dịch chuyển, tẩy xóa, hoặc trình bày một đặc điểm cụ thể trong một hình ảnh là điều không thể chấp nhận.

Xử lý vi phạm đạo đức xuất bản

Tạp chí có trách nhiệm bảo đảm tính toàn vẹn của hồ sơ khoa học. Trong trường hợp phát hiện sai sót hoặc vi phạm sau khi bài báo đã được xuất bản, Tạp chí áp dụng các biện pháp sau:

+ Đính chính: Được áp dụng khi bài báo có sai sót không cố ý về số liệu, hình ảnh, diễn đạt, hoặc thông tin tác giả nhưng sai sót đó không làm thay đổi kết luận chính của nghiên cứu. Thông báo đính chính sẽ được đăng tải trên hệ thống của Tạp chí, liên kết với bài báo gốc, ghi rõ nội dung sai và nội dung được sửa.

+ Thông báo quan ngại: Được áp dụng khi Ban Biên tập có căn cứ nghi ngờ về tính toàn vẹn của nghiên cứu nhưng chưa đủ bằng chứng để kết luận, hoặc khi quá trình điều tra đang được tiến hành. Thông báo quan ngại mang tính tạm thời và sẽ được cập nhật khi có kết luận chính thức.

+ Thu hồi bài báo: Được áp dụng khi bài báo có vi phạm nghiêm trọng ảnh hưởng đến tính tin cậy của kết quả hoặc kết luận, bao gồm: ngụy tạo hoặc làm giả dữ liệu, đạo văn ở mức độ đáng kể, xuất bản trùng lắp không được công khai, hoặc xung đột lợi ích nghiêm trọng không được khai báo. Thông báo thu hồi sẽ được đăng công khai, nêu rõ lý do, và liên kết với bài báo gốc. Bài báo bị thu hồi vẫn được lưu trữ trên hệ thống với dấu hiệu thu hồi rõ ràng để bảo đảm tính minh bạch của hồ sơ khoa học.

Tác giả, độc giả, hoặc bên thứ ba phát hiện sai sót hoặc vi phạm trong bài báo đã xuất bản có thể phản ánh đến Ban Biên tập qua email chính thức của Tạp chí. Ban biên tập cam kết xử lý phản ánh theo hướng dẫn của Ủy ban Đạo đức Xuất bản Quốc tế (COPE).