Hiệu ứng lan tỏa hành vi thân thiện với môi trường từ bối cảnh ở nhà sang bối cảnh kỳ nghỉ: Nghiên cứu định tính với du khách nội địa Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.5.5Từ khóa:
Nội tại hóa giá trị, Cấp phép đạo đức, Động cơ hưởng thụ, Thói quen, Hiệu ứng lan tỏa, Hành vi thân thiện môi trườngTóm tắt
Hành vi thân thiện với môi trường ngày càng được xem là một yếu tố trọng tâm trong tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, tính lan tỏa của hành vi này giữa các bối cảnh tiêu dùng khác nhau chưa được lý giải rõ về mặt cơ chế. Kết quả phân tích định tính từ các cuộc phỏng vấn với du khách nội địa tại Việt Nam cho thấy ba cơ chế lan tỏa hành vi thân thiện với môi trường giữa các bối cảnh khác nhau. Thứ nhất, hành vi được lan tỏa từ bối cảnh ở nhà sang không gian riêng tư của kỳ nghỉ thông qua cơ chế tự động được kích hoạt bởi thói quen. Thứ hai, hành vi được lan tỏa theo cơ chế có ý thức thông qua nhận thức tương đồng bối cảnh và cách diễn giải bối cảnh trong không gian riêng tư và công cộng ở kỳ nghỉ. Cơ chế lan tỏa thứ ba chịu ảnh hưởng của mức độ nội tại hóa giá trị môi trường khi có sự cạnh tranh bởi động cơ hưởng thụ và cấp phép đạo đức. Nghiên cứu cũng đề xuất một khung lý thuyết tích hợp ba cơ chế lan tỏa trên cho các nghiên cứu trong tương lai, đồng thời cung cấp hàm ý thực tiễn cho các doanh nghiệp kinh doanh du lịch bền vững.
Tài liệu tham khảo
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Bamberg, S., & Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of Environmental Psychology, 27(1), 14-25. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2006.12.002
Carrington, M. J., Neville, B. A., & Whitwell, G. J. (2010). Why ethical consumers don’t walk their talk: Towards a framework for understanding the gap between the ethical purchase intentions and actual buying behaviour of ethically minded consumers. Journal of Business Ethics, 97(1), 139-158. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0501-6
Cialdini, R. B., Reno, R. R., & Kallgren, C. A. (1990). A focus theory of normative conduct: Recycling the concept of norms to reduce littering in public places. Journal of Personality and Social Psychology, 58(6), 1015-1026. https://doi.org/10.1037/0022-3514.58.6.1015
Cohen, S. A., Prayag, G., & Moital, M. (2014). Consumer behaviour in tourism: Concepts, influences, and opportunities. Current Issues in Tourism, 17(10), 872-909. https://doi.org/10.1080/13683500.2013.850064
Corbin, J., & Strauss, A. (2014). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. Thousand Oaks, CA: SAGE.
Dolnicar, S., & Grün, B. (2009). Environmentally friendly behavior: Can heterogeneity among individuals and contexts/environments be harvested for improved sustainable management?. Environment and Behavior, 41(5), 693-714. https://doi.org/10.1177/0013916508319448
Dolnicar, S., Knezevic Cvelbar, L., & Grün, B. (2017). Do pro-environmental appeals trigger pro-environmental behavior in hotel guests?. Journal of Travel Research, 56(8), 988-997. https://doi.org/10.1177/0047287516678089
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior?. Environmental Education Research, 8(3), 239-260. https://doi.org/10.1080/13504620220145401
Maki, A., Carrico, A. R., Raimi, K. T., Truelove, H. B., Araujo, B., & Yeung, K. L. (2019). Meta-analysis of pro-environmental behaviour spillover. Nature Sustainability, 2(4), 307-315. https://doi.org/10.1038/s41893-019-0263-9
Merritt, A. C., Effron, D. A., & Monin, B. (2010). Moral self-licensing: When being good frees us to be bad. Social and Personality Psychology Compass, 4(5), 344-357. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2010.00263.x
Miller, D., Merrilees, B., & Coghlan, A. (2015). Sustainable urban tourism: Understanding and developing visitor pro-environmental behaviours. Journal of Sustainable Tourism, 23(1), 26-46. https://doi.org/10.1080/09669582.2014.912219
Nash, N., Whitmarsh, L., Capstick, S., Hargreaves, T., Poortinga, W., Thomas, G., ... & Xenias, D. (2017). Climate-relevant behavioral spillover and the potential contribution of social practice theory. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 8(6), e481. https://doi.org/10.1002/wcc.481
Nguyễn Hải Quang, Lê Thị Hà My, & Lê Hữu Đại. (2022). Tác động của chuỗi cung ứng du lịch đến chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp lữ hành và sự hài lòng của khách du lịch: Bằng chứng từ đánh giá của khách du lịch nội địa ở Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 297, 31-40. https://js.ktpt.edu.vn/index.php/jed/article/view/315
Nguyen, P. C., Schinckus, C., Chong, F. H. L., Nguyen, B. Q., & Tran, D. L. T. (2025). Tourism and contribution to employment: Global evidence. Journal of Economics and Development, 27(1), 22-37. https://doi.org/10.1108/JED-07-2024-0269
Steg, L., & Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Psychology, 29(3), 309-317. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.10.004
Steg, L., Perlaviciute, G., & Van der Werff, E. (2015). Understanding the human dimensions of a sustainable energy transition. Frontiers in Psychology, 6, 144983. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00805
Stern, P. C. (2000). New environmental theories: Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56(3), 407-424. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00175
Truelove, H. B., Carrico, A. R., Weber, E. U., Raimi, K. T., & Vandenbergh, M. P. (2014). Positive and negative spillover of pro-environmental behavior: An integrative review and theoretical framework. Global Environmental Change, 29, 127-138. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2014.09.004
Urry, J., & Larsen, J. (2011). The Tourist Gaze 3.0. Thousand Oaks, CA: SAGE.
Van der Werff, E., Steg, L., & Keizer, K. (2013). The value of environmental self-identity: The relationship between biospheric values, environmental self-identity and environmental preferences, intentions, and behaviour. Journal of Environmental Psychology, 34, 55-63. https://psycnet.apa.org/doi/10.1016/j.jenvp.2012.12.006
Verplanken, B., & Aarts, H. (1999). Habit, attitude, and planned behaviour: Is habit an empty construct or an interesting case of goal-directed automaticity?. European Review of Social Psychology, 10(1), 101-134. https://doi.org/10.1080/14792779943000035
Verplanken, B., & Orbell, S. (2003). Reflections on past behavior: A self-report index of habit strength. Journal of Applied Social Psychology, 33(6), 1313-1330. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2003.tb01951.x
Verplanken, B., & Roy, D. (2016). Empowering interventions to promote sustainable lifestyles: Testing the habit discontinuity hypothesis in a field experiment. Journal of Environmental Psychology, 45, 127-134. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2015.11.008
Vũ Thị Mai Chi, & Trần Hà Minh Quân. (2022). Sự trải nghiệm và hành vi gắn kết khách hàng – Vai trò của thuyết bản sắc xã hội: Nghiên cứu thực nghiệm dịch vụ du lịch sức khỏe trong bối cảnh hậu COVID-19. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 33(9), 67-87. https://doi.org/10.24311/jabes/2022.33.09.05
White, K., Habib, R., & Hardisty, D. J. (2019). How to shift consumer behaviors to be more sustainable: A literature review and guiding framework. Journal of Marketing, 83(3), 22-49. https://doi.org/10.1177/0022242919825649
Whitmarsh, L., & O'Neill, S. (2010). Green identity, green living? The role of pro-environmental self-identity in determining consistency across diverse pro-environmental behaviours. Journal of Environmental Psychology, 30(3), 305-314. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2010.01.003
Wood, W., & Neal, D. T. (2007). A new look at habits and the habit-goal interface. Psychological Review, 114(4), 843-863. https://doi.org/10.1037/0033-295X.114.4.843
Wood, W., Tam, L., & Guerrero Witt, M. (2005). Changing circumstances, disrupting habits. Journal of Personality and Social Psychology, 88(6), 918-933. https://doi.org/10.1037/0022-3514.88.6.918
Lượt tải xuống
Đã Xuất bản
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) {copyrightHolder}
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép Creative Commons Ghi công-Phi thương mại 4.0 Quốc tế.
