Cơ sở thông tin của đo lường tiến bộ xã hội: Từ thỏa dụng đến năng lực và đo lường đa chiều
DOI:
https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.10.12Từ khóa:
cơ sở thông tin, đo lường phúc lợi, Beyond GDP, tiếp cận năng lực, tính khách quan theo vị thế, tính bất toànTóm tắt
Bài viết phân tích lịch sử đo lường tiến bộ xã hội qua khái niệm cơ sở thông tin đánh giá xã hội của Amartya Sen. Luận điểm trung tâm là mọi hệ thống đo lường đều dựa trên những lựa chọn về loại thông tin nào được coi là thích đáng cho đánh giá xã hội và loại thông tin nào bị loại trừ. Từ lăng kính này, sự chuyển dịch từ chủ nghĩa vị lợi cổ điển, qua kinh tế học phúc lợi dựa trên sở thích, đến cách tiếp cận năng lực và các khung Beyond GDP có thể được hiểu như một chuỗi tái phân định cơ sở thông tin. Mỗi bước chuyển vừa khắc phục một số giới hạn của cách tiếp cận trước, vừa tạo ra những đánh đổi về độ phong phú thông tin, khả năng đo lường, tổng hợp và truyền thông. Bài viết lập luận rằng Beyond GDP, với báo cáo gần đây nhất của Nhóm Chuyên gia Cấp cao Liên Hợp Quốc (2026), mở rộng cơ sở thông tin đồng thời theo ba hướng: phúc lợi hiện tại, phân phối phúc lợi, và phúc lợi tương lai. Khung này đặt bảng chỉ số (Dashboard) làm hình thức trình bày trung tâm. Cách làm đó giữ lại tính đa chiều của thông tin và làm hiện rõ các đánh đổi giữa các chiều. Qua đó, bài viết đề xuất hiểu bảng chỉ số không chỉ như một lựa chọn kỹ thuật mà như một kiến trúc phù hợp với một cơ sở thông tin đa nguyên và có thể chấp nhận mức độ bất toàn trong đánh giá xã hội.
Tài liệu tham khảo
Alkire, S. (2007). Choosing dimensions: The capability approach and multidimensional poverty. Chronic Poverty Research Centre Working Paper No. 88. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1646411
Arrow, K. J. (1951). Social Choice and Individual Values. New York: Wiley.
Bentham, J. (1789). An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. Oxford: Clarendon Press.
Bonvin, J.-M., & Farvaque, N. (2005). What informational basis for assessing job-seekers? Capabilities vs. preferences. Review of Social Economy, 63(2), 269-289. https://www.jstor.org/stable/29770308
Borghi, V. (2018). From knowledge to informational basis: Capability, capacity to aspire and research. Critical Sociology, 44(6), 899-920. https://doi.org/10.1177/0896920517705437
Burchi, F., De Muro, P., & Kollar, E. (2018). Constructing well-being and poverty dimensions on political grounds. Social Indicators Research, 137(2), 441-462. https://doi.org/10.1007/s11205-017-1618-0
Comim, F. (2021). A poset-generalizability method for human development indicators. Social Indicators Research, 158, 1179-1198. https://doi.org/10.1007/s11205-021-02737-0
Coyle, D. (2014). GDP: A Brief but Affectionate History. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Dang, A.-T. (2014). Amartya Sen's capability approach: A framework for well-being evaluation and policy analysis?. Review of Social Economy, 72(4), 460-484. https://doi.org/10.1080/00346764.2014.958903
d'Aspremont, C., & Gevers, L. (1977). Equity and the informational basis of collective choice. Review of Economic Studies, 44(2), 199-209. https://doi.org/10.2307/2297061
Decancq, K., & Lugo, M. A. (2013). Weights in multidimensional indices of wellbeing: An overview. Econometric Reviews, 32(1), 7-34. https://doi.org/10.1080/07474938.2012.690641
Dilulio, J. P. (2022). Noble pleasures: Mill on desirability and happiness. In Completely Free: The Moral and Political Vision of John Stuart Mill (pp. 13-70). Princeton: Princeton University Press.
Edgeworth, F. Y. (1881). Mathematical Psychics: An Essay on the Application of Mathematics to the Moral Sciences. London: Kegan Paul.
Fleurbaey, M. (2003). On the informational basis of social choice. Social Choice and Welfare, 21(2), 347-384. https://doi.org/10.1007/s00355-003-0263-5
Goodhart, C. A. (1984). Problems of monetary management: The UK experience. In Monetary Theory and Practice: The UK Experience (pp. 91-121). London: Macmillan Education. https://doi.org/10.1007/978-1-349-17295-5_4
Hicks, J. R., & Allen, R. G. D. (1934). A reconsideration of the theory of value. Economica, 1(1), 52-76. https://doi.org/10.2307/2548574
High-Level Expert Group on Beyond GDP. (2026). Counting what counts: A compass of progress for people and planet: Report of the Secretary-General's independent High-level Expert Group on Beyond GDP. United Nations. https://www.un.org/en/beyondGDP/documents
Hirai, T. (2025). The validity of subjective assessments of deprivation: Can it be true that poor people are happier than those who are well off?. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1719. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05987-2
Jansen, A., Wang, R., Behrens, P., & Hoekstra, R. (2024). Beyond GDP: A review and conceptual framework for measuring sustainable and inclusive wellbeing. The Lancet Planetary Health, 8(9), e695-e705. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(24)00147-5
Kim, R. E. (2023). Augment the SDG Indicator Framework. Environmental Science & Policy, 142, 62-67. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2023.02.004
Kuznets, S. (1934). National Income, 1929-1932. Retrieved from NBER: https://www.nber.org/books-and-chapters/national-income-1929-1932
Lepenies, P. (2016). The Power of a Single Number: A Political History of GDP. New York: Columbia University Press.
Mill, J. S. (1863). Utilitarianism. London: Parker, Son, and Bourn.
Mitchell, T. (2002). Rule of Experts: Egypt, Techno-Politics, Modernity. Berkeley: University of California Press.
Mongin, P. (2006). Value judgments and value neutrality in economics. Economica, 73(290), 257-286. https://doi.org/10.1111/j.1468-0335.2006.00501.x
Nordhaus, W. D., & Tobin, J. (1973). Is growth obsolete?. In Milton M. (Ed.), The Measurement of Economic and Social Performance (pp. 509-564). Retrieved from NBER: http://www.nber.org/chapters/c3621
OECD. (2024). How's life? 2024: Well-being and resilience in times of crisis. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/90ba854a-en
Prinja, S., Jeet, G., & Kumar, R. (2012). Validity of self-reported morbidity. Indian Journal of Medical Research, 136(5), 722-724. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3573591/
Putnam, H. (2002). The Collapse of the Fact/Value Dichotomy and Other Essays. Cambridge: Harvard University Press.
Rijpma, A., Philips, R. C., & van Bavel, B. J. (2025). Multidimensional composite indicators of well-being: Applications in economic history. Journal of Economic Surveys, 39(2), 672-705. https://doi.org/10.1111/joes.12622
Robbins, L. (1932). An Essay on the Nature and Significance of Economic Science. London: Macmillan.
Roberts, K. W. S. (1980). Interpersonal comparability and social choice theory. The Review of Economic Studies, 47(2), 421-439. https://doi.org/10.2307/2297002
Rockström, J., Donges, J. F., Fetzer, I., Maria, A. M., Wang-Erlandsson, L., & Richardson, K. (2024). Planetary boundaries guide humanity's future on Earth. Nature Reviews Earth & Environment, 5, 773-788. https://doi.org/10.1038/s43017-024-00597-z
Samuelson, P. A. (1938). A note on the pure theory of consumer's behaviour. Economica, 5(17), 61-71. https://doi.org/10.2307/2548836
Sen, A. (1970). Collective Choice and Social Welfare. San Francisco: Holden-Day.
Sen, A. (1977). On weights and measures: Informational constraints in social welfare analysis. Econometrica, 45(7), 1539-1572. https://doi.org/10.2307/1913949
Sen, A. (1979). Utilitarianism and welfarism. The Journal of Philosophy, 76(9), 463-489. https://doi.org/10.2307/2025934
Sen, A. (1985). Commodities and Capabilities. Amsterdam: North-Holland.
Sen, A. (1992). Inequality Reexamined. Oxford: Clarendon Press.
Sen, A. (1993). Positional objectivity. Philosophy & Public Affairs, 22(2), 126-145. https://www.jstor.org/stable/2265443
Sen, A. (1999). Development as Freedom. New York: Alfred A. Knopf.
Sen, A. (2009). The Idea of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Sen, A. (2018). The importance of incompleteness. International Journal of Economic Theory, 14(1), 9-20. https://doi.org/10.1111/ijet.12145
Srinivasan, T., Muraleedharan, V., & Pratap, B. (2017). Morbidity in India Since 1944. Indian Economic Review, 52(1), 3-35. https://doi.org/10.1007/s41775-017-0004-9
Stiglitz, J. E., Sen, A., & Fitoussi, J.-P. (2009). Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress. Paris.
Subramanian, S. V., Subramanyam, M. A., Selvaraj, S., & Kawachi, I. (2009). Are self-reports of health and morbidities in developing countries misleading? Evidence from India. Social Science & Medicine, 68(2), 260-265. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.10.017
UNDP. (1990). Human Development Report 1990. New York: Oxford University Press.
UNECE. (2025). Guidelines on Measurement of Well-Being. United Nations Economic Commission for Europe, Geneva, 16-18 June 2025.
United Nations. (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. Working Paper No. A/RES/70/1.Retrieved from https://sdgs.un.org/2030agenda
World Bank. (2024). The Changing Wealth of Nations 2024: Revisiting the Measurement of Comprehensive Wealth. Washington, DC: World Bank.
Lượt tải xuống
Đã Xuất bản
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) {copyrightHolder}
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép Creative Commons Ghi công-Phi thương mại 4.0 Quốc tế.
