Tính cách và cân bằng công việc – gia đình: Bằng chứng từ hướng dẫn viên du lịch tại Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.6.4Từ khóa:
Tính cách, Hướng dẫn viên du lịch, Cấu trúc bậc hai, Cân bằng công việc ‒ gia đìnhTóm tắt
Nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa tính cách và cân bằng công việc – gia đình của hướng dẫn viên du lịch tại Việt Nam theo cách tiếp cận cấu trúc bậc hai. Tính cách được đo lường theo mô hình Năm tính cách lớn, trong khi cân bằng công việc – gia đình được xem là một cấu trúc tích hợp phản ánh đồng thời xung đột và tạo thuận lợi giữa công việc và gia đình. Kết quả phân tích mô hình phương trình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần với 395 hướng dẫn viên cho thấy tính cách tác động tích cực tới cân bằng công việc – gia đình; trong đó, tính cởi mở với trải nghiệm, bất ổn cảm xúc, tận tâm và hướng ngoại có tác động tích cực, còn dễ chịu không có ý nghĩa thống kê. Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm về ảnh hưởng của tính cách đối với cân bằng công việc – gia đình và gợi mở hàm ý cho hoạt động tuyển dụng và phát triển nhân lực trong ngành lữ hành.
Tài liệu tham khảo
Abou-Shouk, M., Zoair, N., Aburumman, A., & Abdel-Jalil, M. (2022). The effect of personality traits and knowledge-sharing on employees’ innovative performance: A comparative study of Egypt and Jordan. Tourism Management Perspectives, 44, 101024. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2022.101024
Allen, T. D., Johnson, R. C., Saboe, K. N., Cho, E., Dumani, S., & Evans, S. (2012). Dispositional variables and work–family conflict: A meta-analysis. Journal of Vocational Behavior, 80(1), 17-26. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2011.04.004
Alrawadieh, Z., Cetin, G., Dincer, M. Z., & Dincer, F. I. (2020). The impact of emotional dissonance on quality of work life and life satisfaction of tour guides. The Service Industries Journal, 40(1-2), 50-64. https://doi.org/10.1080/02642069.2019.1590554
Baltes, B. B., Zhdanova, L. S., & Clark, M. A. (2011). Examining the relationships between personality, coping strategies, and work–family conflict. Journal of Business and Psychology, 26(4), 517-530. https://doi.org/10.1007/s10869-010-9207-0
Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: A meta-analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1-26. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1991.tb00688.x
Becker, J. M., Klein, K., & Wetzels, M. (2012). Hierarchical latent variable models in PLS-SEM: Guidelines for using reflective-formative type models. Long Range Planning, 45(5-6), 359-394. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2012.10.001
Bhalla, A., & Kang, L. S. (2020). The role of personality in influencing work–family balance experience: A study of Indian journalists. Global Business Review, 21(4), 1037-1050. https://doi.org/10.1177/0972150918779157
Carlson, D. S., Kacmar, K. M., & Williams, L. J. (2000). Construction and initial validation of a multidimensional measure of work–family conflict. Journal of Vocational Behavior, 56(2), 249-276. https://doi.org/10.1006/jvbe.1999.1713
Carlson, D. S., Kacmar, K. M., Wayne, J. H., & Grzywacz, J. G. (2006). Measuring the positive side of the work–family interface: Development and validation of a work–family enrichment scale. Journal of Vocational Behavior, 68(1), 131-164. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2005.02.002
Choi, H. J., & Kim, Y. T. (2012). Work–family conflict, work–family facilitation, and job outcomes in the Korean hotel industry. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 24(7), 1011-1028. https://doi.org/10.1108/09596111211258892
Duan, S. X., & Deng, H. (2025). Job performance in digital work: Do personality traits matter?. Journal of Computer Information Systems, 65(1), 15-27. https://doi.org/10.1080/08874417.2023.2255551
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
Grandey, A. A., & Cropanzano, R. (1999). The conservation of resources model applied to work–family conflict and strain. Journal of Vocational Behavior, 54(2), 350-370. https://doi.org/10.1006/jvbe.1998.1666
Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76-88. https://doi.org/10.5465/amr.1985.4277352
Greenhaus, J. H., Collins, K. M., & Shaw, J. D. (2003). The relation between work–family balance and quality of life. Journal of Vocational Behavior, 63(3), 510-531. https://doi.org/10.1016/S0001-8791(02)00042-8
Greenhaus, J. H., & Powell, G. N. (2006). When work and family are allies: A theory of work–family enrichment. Academy of Management Review, 31(1), 72-92. https://doi.org/10.5465/amr.2006.19379625
Grzywacz, J. G., & Marks, N. F. (2000). Reconceptualizing the work-family interface: An ecological perspective on the correlates of positive and negative spillover between work and family. Journal of Occupational Health Psychology, 5(1), 111-126. https://doi.org/10.1037/1076-8998.5.1.111
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate Data Analysis: A Global Perspective (7th ed.). New York: Pearson.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) (3rd ed.). Sage.
Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513
John, O. P., & Srivastava, S. (1999). The Big Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of Personality: Theory and Research (2nd ed., pp. 102-138). Guilford Press.
Judge, T. A., & Zapata, C. P. (2015). The person–situation debate revisited: Effect of situation strength and trait activation on the validity of the Big Five personality traits in predicting job performance. Academy of Management Journal, 58(4), 1149-1179. https://doi.org/10.5465/amj.2010.0837
Karatepe, O. M. (2013). The effects of work overload and work‐family conflict on job embeddedness and job performance: The mediation of emotional exhaustion. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 25(4), 614-634. https://doi.org/10.1108/09596111311322952
Li, L., Kanchanapoom, K., Deeprasert, J., Duan, N., & Qi, Z. (2025). Unveiling the factors shaping teacher job performance: Exploring the interplay of personality traits, perceived organizational support, self-efficacy, and job satisfaction. BMC Psychology, 13, 14. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02324-1
Mai Thị Mỹ Quyên, Tạ Thị Thanh, & Lê Nguyễn Hậu. (2022). Ảnh hưởng của giá trị cá nhân đến sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống và sự viên mãn trong cuộc sống của nhân viên - Một nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 33(6), 58-71. https://doi.org/10.24311/jabes/2022.33.06.04
Michael, A. R., Maria, G. M., George, H. J., Jayacyril, C. M., & Parayitam, S. (2025). Employee commitment and cognitive engagement as moderators in the relationship between quality of work life and work life balance: A conditional moderated moderated‑mediation model. Global Business and Organizational Excellence, 44(4), 94-118. https://doi.org/10.1002/joe.22287
Michel, J. S., Kotrba, L. M., Mitchelson, J. K., Clark, M. A., & Baltes, B. B. (2011). Antecedents of work–family conflict: A meta-analytic review. Journal of Organizational Behavior, 32(5), 689-725. https://doi.org/10.1002/job.695
Phạm Thị Bích Ngọc, & Lý Thu Hằng. (2022). Cân bằng cuộc sống công việc và sự thực hiện công việc của nhân viên trong các doanh nghiệp Việt Nam: Vai trò trung gian của hạnh phúc nhân viên. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 303, 67-77. https://doi.org/10.33301/JED.VI.627
Priyadharshini, R. A., & Wesley, R. J. (2014). Personality as a determinant of work–family conflict. Journal of Industrial Engineering and Management, 7(5), 1037-1060. https://doi.org/10.3926/jiem.1156
Rode, J. C., Rehg, M. T., Near, J. P., & Underhill, J. R. (2007). The effect of work/family conflict on intention to quit: The mediating roles of job and life satisfaction. Applied Research in Quality of Life, 2(2), 65-82. https://doi.org/10.1007/s11482-007-9030-6
Sarstedt, M., Hair, J. F., Cheah, J. H., Becker, J. M., & Ringle, C. M. (2019). How to specify, estimate, and validate higher-order models. Australasian Marketing Journal, 27(3), 197-211. https://doi.org/10.1016/j.ausmj.2019.05.003
Sawyerr, O. O., Srinivas, S., & Wang, S. (2009). Call center employee personality factors and service performance. Journal of Services Marketing, 23(5), 301-317. https://doi.org/10.1108/08876040910973413
Shiwen, L., & Ahn, J. (2023). Role of employee personality traits in job performance in the restaurant food franchise context. International Journal of Hospitality Management, 113, 103512. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2023.103512
Soni, P., & Bakhru, K. M. (2019). Understanding triangulated collaboration of work-life balance, personality traits and eudaimonic well-being. Problems and Perspectives in Management, 17(2), 63. https://doi.org/10.21511/ppm.17(2).2019.05
Tavassoli, T., & Sunyer, A. (2025). The impact of work–family conflict and burnout on satisfaction and turnover intentions across a Middle Eastern and a European country. Administrative Sciences, 15(3), 81. https://doi.org/10.3390/admsci15030081
Tett, R. P., & Burnett, D. D. (2003). A personality trait-based interactionist model of job performance. Journal of Applied Psychology, 88(3), 500-517. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.3.500
Thủ tướng Chính phủ. (2013). Quyết định số 201/QĐ-TTg phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, ban hành ngày 22 tháng 01 năm 2013. Truy cập từ https://vanban.chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&docid=165512
Trần Cẩm Tú. (2023). Các nhân tố ảnh hưởng đến sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống của giáo viên trên địa bàn Hà Nội và các tỉnh lân cận. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 309(2), 85-95. https://doi.org/10.33301/JED.VI.810
Wayne, J. H., Musisca, N., & Fleeson, W. (2004). Considering the role of personality in the work-family experience: Relationships of the big five to work-family conflict and facilitation. Journal of Vocational Behavior, 64(1), 108-130. https://doi.org/10.1016/S0001-8791(03)00035-6
Yang, C. L., & Hwang, M. (2014). Personality traits and reciprocal influences between job performance and job satisfaction. Chinese Management Studies, 8(1), 6-26. https://doi.org/10.1108/CMS-09-2011-0079
Lượt tải xuống
Đã Xuất bản
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) {copyrightHolder}
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép Creative Commons Ghi công-Phi thương mại 4.0 Quốc tế.
