Vai trò của kế toán trong thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam: Nghiên cứu định tính
DOI:
https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.01.5Từ khóa:
Chuyển đổi số, Kế toán, Phân tích chủ đề, Doanh nghiệp sản xuất, Nghiên cứu định tínhTóm tắt
Trong khi phần lớn các nghiên cứu tập trung phân tích tác động của chuyển đổi số đến chức năng kế toán, vai trò tác nhân của kế toán trong định hình tiến trình chuyển đổi số ở cấp tổ chức vẫn chưa được làm rõ. Phương pháp nghiên cứu định tính được triển khai với 9 cuộc phỏng vấn sâu các giám đốc sản xuất, giám đốc tài chính, giám đốc bộ phận công nghệ thông tin, kế toán trưởng, và nhân viên kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp phân tích chủ đề sáu giai đoạn của Braun và Clarke (2006) và phần mềm Taguette để quản lý và mã hóa dữ liệu. Kết quả cho thấy bốn chủ đề chính nổi lên từ phân tích gồm: (1) động lực thúc đẩy chuyển đổi số; (2) định hình văn hóa số và quản trị thay đổi; (3) dữ liệu kế toán là nền tảng cho chuyển đổi số; và (4) năng lực và tư duy kế toán. Tuy nhiên, vai trò của kế toán trong chuyển đổi số mang tính điều kiện, phụ thuộc vào cấu trúc ra quyết định, mức độ tích hợp hệ thống, và định hướng chiến lược của doanh nghiệp. Phát hiện này không những cung cấp thêm tri thức mới về cách thức, vai trò mà kế toán góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, mà còn gợi mở hành động cho các nhà hoạch định chính sách và quản trị doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Caglio, A. (2003). Enterprise resource planning systems and accountants: Towards hybridization? European Accounting Review, 12(1), 123-153. https://doi.org/10.1080/0963818031000087853
Calderon-Monge, E., & Ribeiro-Soriano, D. (2024). The role of digitalization in business and management: A systematic literature review. Review of Managerial Science, 18(2), 449-491. https://doi.org/10.1007/s11846-023-00647-8
Chirumalla, K., Oghazi, P., Nnewuku, R. E., Tuncay, H., & Yahyapour, N. (2025). Critical factors affecting digital transformation in manufacturing companies. International Entrepreneurship and Management Journal, 21(1), 54. https://doi.org/10.1007/s11365-024-01056-3
Chotia, V., Khoualdi, K., Broccardo, L., & Yaqub, M. Z. (2025). The role of cyber security and digital transformation in gaining competitive advantage through strategic management accounting. Technology in Society, 81, 102851. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2025.102851
Coman, D. M., Ionescu, C. A., Duică, A., Coman, M. D., Uzlau, M. C., Stanescu, S. G., & State, V. (2022). Digitization of accounting: The premise of the paradigm shift of role of the professional accountant. Applied Sciences, 12(7), 3359. https://doi.org/10.3390/app12073359
Cooper, D. J., & Robson, K. (2006). Accounting, professions, and regulation: Locating the sites of professionalization. Accounting, Organizations and Society, 31(4-5), 415-444. https://doi.org/10.1016/j.aos.2006.03.003
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage Publications.
Dương Thị Vân Anh. (2023). Số hóa và công nghệ chuyển đổi số trong công tác kế toán. Tạp chí Kế toán và Kiểm toán, 4. https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/198026/1/CVv196S42023018.pdf
Hoàng Thị Tâm. (2023). Chuyển đổi số và những thay đổi đối với kế toán quản trị trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tạp chí Tài chính. Truy cập từ https://tapchikinhtetaichinh.vn/chuyen-doi-so-va-nhung-thay-doi-doi-voi-ke-toan-quan-tri-trong-cac-doanh-nghiep-nho-va-vua-50789.html
Judijanto, L., Aditma, M. I., Suhartono, S., & Andaningsih, R. (2025). The digital accounting revolution: How AI and machine learning are changing the role of accountants. Oikonomia : Journal of Management Economics and Accounting, 2(3), 11-19. https://doi.org/10.61942/oikonomia.v2i3.333
Kane, G. C., Palmer, D., Phillips, A. N., Kiron, D., & Buckley, N. (2015). Strategy, not technology, drives digital transformation: Becoming a digitally mature enterprise. MIT Sloan Management Review. Retrieved from https://sloanreview.mit.edu/projects/strategy-drives-digital-transformation/
Kokina, J., Gilleran, R., Blanchette, S., & Stoddard, D. (2021). Accountant as digital innovator: Roles and competencies in the age of automation. Accounting Horizons, 35(1), 153-184. https://doi.org/10.2308/HORIZONS-19-145
Kroon, N., do Céu Alves, M., & Martins, I. (2021). The impacts of emerging technologies on accountants’ role and skills: Connecting to open innovation – A systematic literature review. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 7(3), 163. https://doi.org/10.3390/joitmc7030163
Liere-Netheler, K., Vogelsang, K., Packmohr, S., & Hoppe, U. (2018). Towards a framework for digital transformation success in manufacturing. European Conference on Information Systems (ECIS). Retrieved from https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1420340/FULLTEXT01.pdf
Maguire, M., & Delahunt, B. (2017). Doing a thematic analysis: A practical, step-by-step guide for learning and teaching scholars. All Ireland Journal of Higher Education, 9(3). https://ojs.aishe.org/index.php/aishe-j/article/view/335
Malterud, K., Siersma, V. D., & Guassora, A. D. (2016). Sample size in qualitative interview studies: Guided by information power. Qualitative Health Research, 26(13), 1753-1760. https://doi.org/10.1177/1049732315617444
Mosteanu, N. R., & Faccia, A. (2020). Digital systems and new challenges of financial management –FinTech, XBRL, blockchain, and cryptocurrencies. Quality – Access to Success, 21(174), 159-166. Retrieved from https://pure.coventry.ac.uk/ws/files/30597575/Binder3_1_.pdf
Mukherjee, A., Sharma, U., & Liu, J. (2025). Big data analytics role in shaping the work of accounting function and accounting professionals. Journal of Accounting & Organizational Change, 21(7), 272-306. https://doi.org/10.1108/JAOC-08-2024-0255
Nguyễn Phước Bảo Ấn, Trần Anh Hoa, & Phạm Trà Lam. (2021). Định hướng phát triển chuyển đổi số trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Kinh Tế Việt Nam Trên Con Đường Chuyển Đổi Số (tr. 1157-1200). Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Truy cập từ http://digital.lib.ueh.edu.vn/handle/UEH/62536
Nguyễn Thị Hồng Duyên, Vũ Thị Thanh Bình, & Nguyễn Thị Hồng Nga. (2023). Mức độ chuyển đổi số trong kế toán tại doanh nghiệp của Việt Nam. Tạp Chí Kinh Tế và Phát triển, 314, 88-98. https://doi.org/10.33301/JED.VI.1260
Proudfoot, K. (2023). Inductive/deductive hybrid thematic analysis in mixed methods research. Journal of Mixed Methods Research, 17(3), 308-326. https://doi.org/10.1177/15586898221126816
Vial, G. (2021). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. Managing Digital Transformation, 13-66. https://doi.org/10.4324/9781003008637-4
Vogelsang, K., Liere-Netheler, K., Packmohr, S., & Hoppe, U. (2018). Success factors for fostering a digital transformation in manufacturing companies. Journal of Enterprise Transformation, 8(1-2), 121-142. https://doi.org/10.1080/19488289.2019.1578839
Wei, J., & Shen, Y. (2025). Impact and mechanism of digital transformation on performance in manufacturing firms. Innovation and Green Development, 4(1), 100205. https://doi.org/10.1016/j.igd.2025.100205
Xing, X., Chen, T., Yang, X., & Liu, T. (2023). Digital transformation and innovation performance of China's manufacturers? A configurational approach. Technology in Society, 75, 102356. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2023.102356
Yigitbasioglu, O., Green, P., & Cheung, M. Y. D. (2023). Digital transformation and accountants as advisors. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 36(1), 209-237. https://doi.org/10.1108/AAAJ-02-2019-3894
Tải xuống
Đã Xuất bản
Số
Chuyên mục
Giấy phép
Bản quyền (c) 2026 TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU KINH TẾ VÀ KINH DOANH CHÂU Á
Tác phẩm này được cấp phép theo Giấy phép quốc tế Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 .
Cách trích dẫn
