Mối quan hệ giữa kế hoạch thuế và lựa chọn chính sách kế toán: Vai trò điều tiết của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Việt Nam

Hương Nguyễn Văn; Huệ Lê Thị Thanh; Anh Nguyễn Thị Kim

doi:10.24311/jabes/2026.37.1.6

Các tác giả

Nguyễn Văn Hương Trường Đại học Nha Trang Tác giả
Lê Thị Thanh Huệ Trường Đại học Nha Trang Tác giả
Nguyễn Thị Kim Anh Trường Đại học Nha Trang Tác giả

DOI:

https://doi.org/10.24311/jabes/2026.37.1.6

Từ khóa:

Kế hoạch thuế, Lựa chọn chính sách kế toán, Sở hữu nước ngoài, Quy mô, Tỷ số nợ

Tóm tắt

Nghiên cứu này phân tích mối quan hệ giữa kế hoạch thuế và lựa chọn chính sách kế toán, cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2020–2024. Kết quả phân tích hồi quy từ 1.267 quan sát của tất cả doanh nghiệp khẳng định rằng, kế hoạch thuế có tác động mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê đến việc lựa chọn chính sách kế toán. Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện mối quan hệ này không mang tính cố định mà chịu sự tác động điều tiết đáng kể từ tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài đóng vai trò kiềm chế mối quan hệ tích cực giữa kế hoạch thuế và lựa chọn chính sách kế toán. Điều này có thể do áp lực minh bạch hóa, tuân thủ chuẩn mực quốc tế từ các cổ đông nước ngoài. Bên cạnh đó, các yếu tố đặc trưng của doanh nghiệp như quy mô, đòn bẩy tài chính cũng được ghi nhận có ảnh hưởng rõ rệt đến lựa chọn chính sách kế toán.

Tài liệu tham khảo

Ado, R., & Tanko, U. M. (2024). Effect of real earnings management on tax planning of listed manufacturing firms in Nigeria. International Journal of Financial, Accounting and Management, 6(2), 231-243. https://doi.org/10.35912/ijfam.v6i2.2100

Angelinaa, S., & Darmawan, A. (2021) .The impact of tax planning on firm value. Journal of Applied Accounting and Taxation, 6(2), 196-204. https://doi.org/10.30871/jaat.v6i2.3522

Artene, A. E., Domil, A., Burc˘a, V., Bogdan, O., & Ajtay, E. (2024). Investigating tax avoidance applying accounting information from financial statements. Proceedings of the 16th International Symposium in Management, 527-542. https://doi.org/10.1007/978-3-031-47164-3

Bộ Tài chính. (2005). Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC của của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành và công bố sáu (06) chuẩn mực kế toán Việt Nam (đợt 4), ban hành ngày 15/02/2005. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Ke-toan-Kiem-toan/Quyet-dinh-12-2005-QD-BTC-sau-06-chuan-muc-ke-toan-Viet-Nam-dot-4-52863.aspx

Bộ Tài chính. (2025). Thông tư số 99/2025/TT-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, ban hành 27/10/2025. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Thong-tu-99-2025-TT-BTC-huong-dan-Che-do-ke-toan-doanh-nghiep-565484.aspx

Chen, Y., Niu, F., & Zeng, T. (2025). Tax planning and earnings management: Their impact on earnings persistence. Journal of Applied Accounting Research, 26(2), 412-432. https://doi.org/10.1108/JAAR-02-2024-0071

Dichev, I. D., Graham, J. R., Harvey, C. R., & Rajgopal, S. (2013), Earnings quality: Evidence from the field. Journal of Accounting and Economics, 56(2-3), 1-33. https://doi: 10.1016/j.jacceco.2013.05.004

Dechow, P. M., Sloan, R. G., & Sweeney, A. P. (1995). Detecting earnings management. The Accounting Review, 70(2), 193-225. https://www.jstor.org/stable/i302551

Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2009). Corporate tax avoidance and firm value. The Review of Economics and Statistics, 91(3), 537-546. https://doi.org/10.1162/rest.91.3.537

Dupuit, J. (1844). On the measurement of the utility of public works. International Economic Papers, 2, 83-110.

Frank, M., Lynch, L., & Rego, S. O. (2009). Tax reporting aggressiveness and its relation to aggressive financial reporting. The Accounting Review, 84(2), 467-496. https://doi.org/10.2308/accr.2009.84.2.467

Geetha, C. A. (2012). A study on tax planning measures adopted by the salaried class in Kerala. [PhD Thesis, Mahatma Ghandi University]. Shodhganga. http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25992

Hanlon, M. (2005). The persistence and pricing of earnings, accruals, and cash flows when firms have large book-tax differences. The Accounting Review, 80(1), 137-166. https://doi.org/10.2308/accr.2005.80.1.137

Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2), 127-178. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.002

Hasan, I., Kim, I., Teng, H., & Wu, Q. (2022). The effect of foreign institutional ownership on corporate tax avoidance: International evidence. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 46. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2021.100440

Healy, P. M., & Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365-383. https://doi.org/10.2308/acch.1999.13.4.365

Heiser, E., Love, M., & Mortenson, J. (2025). Tax avoidance through corporate accounting: Insights for corporate tax bases. Journal of Public Economics, 244, 105336. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2025.105336

Hicks, J. (1939). The foundations of welfare economics. Economic Journal, 49(196), 696-712. https://doi.org/10.2307/2225023

IASB. (2024). IAS 8 Basis of Preparation of Financial Statements. Retrieved from https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-8-basis-of-preparation-of-financial-statements.html/content/dam/ifrs/publications/html-standards/english/2024/issued/ias8/

Iatridis, G., & Joseph, N. L. (2005). A conceptual framework of accounting policy choice under SSAP 20. Managerial Auditing Journal, 20(7), 763-778. https://doi.org/10.1108/02686900510611276

Indrati, M., & Magfiroh, F. (2023). The effect of net profit margin, debt equity ratio, and tax planning on earnings management. International Journal of Multidisciplinary Research and Analysis, 6(5), 1933-1942. https://doi: 10.47191/ijmra/v6-i5-14

Jensen, M., & Meckling, W. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X

Jones, J. J. (1991). Earnings management during import relief investigations. Journal of Accounting Research, 29(2), 193-228. https://doi.org/10.2307/2491047

Lei, J., Tang, T. Y. H., & Wu, W. (2025). Tax avoidance and disclosure strategies. The British Accounting Review. https://doi.org/10.1016/j.bar.2025.101777

Levia, S. M., & Wahyudi, I. (2025). The influence of tax planning, profitability, and costs operations for earning management. Best Journal of Administration and Management, 3(3), 156-169. http://dx.doi.org/10.56403/bejam.v3i3.271

Lê Hoàng Vinh, & Vũ Anh Thư, (2022). Kế hoạch thuế và Giá trị công ty: Trường hợp các công ty niêm yết khác nhau về quy mô tại Việt Nam. Tạp chí khoa học & Đào tạo ngân hàng, 241,59-71. https://vjol.info.vn/index.php/HVNH-KHDAOTAONH/article/view/71996

Louis, H., & Sun, A. X. (2011). Earnings management and the post-earnings announcement drift. Financial Management, 40(3), 591-621. https://doi.org/10.1111/j.1755-053X.2011.01154.x

Marques, M., Rodrigues, L. L., & Craig, R. (2011). Earnings management induced by tax planning: The case of Portuguese private firms. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 20(2), 83-96. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2011.06.003

Midiastuty, P. P., Aprila, N., Putra, D. A., & Sari, K. W. (2023). Effect of tax planning, deferred tax burden, and deferred tax asset on earnings management. Proceeding International Conference on Accounting and Finance, 1, 56-65. https://journal.uii.ac.id/inCAF/article/view/27423

Nasution, S., Putri, R., Muda, I. & Ginting, S. (2018). Positive accounting theory: theoretical perspectives on accounting policy choice. In Proceedings of the 1st Unimed International Conference on Economics Education and Social Science (UNICEES 2018), (1128-1133), https://doi: 10.5220/0009506011281133

Nguyễn Thị Hương Liên. (2020). Thao túng báo cáo tài chính của các công ty niêm yết và tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp đại học, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

Nobes, C. W. (1998). Towards a general model of the reasons for international differences in financial reporting. Abacus, 34(2), 162-187. https://doi.org/10.1111/1467-6281.00028

Olarewaju, O. M., & Olayiwola, J. A. (2019). Corporate tax planning and financial performance in nigerian non-financial quoted companies. African Development Review, 31(2), 202-215. https://doi.org/10.1111/1467-8268.12378

Phạm Thị Hồng Quyên. (2025). Công ty có rủi ro thao túng số liệu kế toán cao hơn liệu có tránh thuế nhiều hơn? Bằng chứng dựa trên chỉ số Beneish M-Score và thuế suất hiệu dụng từ thị trường mới nổi Việt Nam. Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, 36(12), 93-108. 10.24311/jabes/2025.36.12.06

Phạm Hoài Hương. (2025). Mối quan hệ giữa qui định kế toán và thuế tại Việt Nam: Phân tích từ góc độ lý thuyết. Tạp chí Kinh tế - Luật và Ngân hàng, 27(11), 12-23.

Quốc hội. (2025). Luật số108/2025/QH15 của Quốc hội ban hành Luật Quản lý thuế, ban hành ngày 10/12/2025. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Luat-Quan-ly-thue-2025-so-108-2025-QH15-675268.aspx

Quốc hội. (2025). Luật số 67/2025/QH15 của Quốc hội ban hành Luật thuế thu nhập doanh nghiệp, ban hành ngày 14/6/2025. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Doanh-nghiep/Luat-Thue-thu-nhap-doanh-nghiep-2025-so-67-2025-QH15-580594.aspx

Ramalingegowda, S., Utke, S., & Yu, Y. (2021). Common institutional ownership and earnings management. Contemporary Accounting Research, 38(1), 208-241. https://doi.org/10.1111/1911-3846.12628

Scholes, M., & Wolfson, M. (1992). Taxes and business strategy: A planning approach. National Tax Journal, 45(4), 451-455. https://www.jstor.org/stable/41788986

Tiley, J. (2005). Revenue Law (5th Ed.). Hart Publishing.

Tran, M. D., & Dang, N. H. (2021). The impact of ownership structure on earnings management: The case of Vietnam. Sage Open, 11(3), 1-14. https:// doi: 10.1177/21582440211047248

Wahyuni, P. (2025). Corporate tax, tax planning, and earnings management in plantation firms on the IDX. International Journal of Applied Finance and Business Studies, 13(1), 56-62. https://doi.org/10.35335/ijafibs.v13i1.345

Watts, R. L., & Zimmerman, J. L. (1978). Towards a positive theory of the determination of accounting standards. The Accounting Review, 53(1), 112-134. https://www.jstor.org/stable/245729

Watts, R., & Zimmerman, J. (1986). Positive Accounting Theory. Prentice Hall International.

Yu, Q. (2018). The analysis of accounting policy choice based on tax planning. International Conference on Economics, Finance, Business, and Development, 51-56. 10.25236/icefbd.18.011

Zwick, E. (2021). The costs of corporate tax complexity. American Economic Journal: Economic Policy, 13(2), 467-500. https://doi: 10.1257/pol.20180406